Inleiding
De rode draad in het hele verhaal is de herwaardering, het eerherstel van de subjectieve beleving van psychiatrische aandoeningen en hun behandeling door de persoon die ze ondergaat. Wanneer het subjectieve perspectief van de cliënt opnieuw wordt gewaardeerd, heeft dat een diepgaande invloed op cliënten en zorgverleners. Onvermijdelijk zullen dingen die zij voorheen beschouwden als objectieve waarheden blijken ook gezien te kunnen worden als subjectieve overtuigingen. Dit boek illustreert welke veranderingen de rehabilitatie van het subjectieve bij mij als hulpverlener teweeg heeft gebracht. Het schema van tabel 1 kan gebruikt worden als leeswijzer voor dit hoofdstuk.

Mijn ontwikkelingsgang in de psychiatrie: de rehabilitatie van het subjectieve Endegeest: veilige afstand 
Hoe hardnekkig zijn de denkbeelden die je opdoet wanneer je jong bent. Het behandelen van ziekte vereist voor mij een objectiverende manier van denken, een veilige afstand en regie van de dokter. Dat is hoe ik het heb geleerd in de medische studie, op de Jelgersmakliniek en op Endegeest. Je bekijkt de depressie of de psychose zo los mogelijk van het individu dat eraan lijdt. Zoals wanneer je iemand onderzoekt met een blindedarmontsteking: je concentreert je op het zieke orgaan dat genezen of verwijderd moet worden. Het feit dat de patiënt ook een gezin heeft, vrouw en kinderen, een baan en diverse hobby’s doet niet ter zake. Dat hij bang is om dood te gaan en zich zorgen maakt over zijn gezin is alleen van belang wanneer het de genezing van de blinde darm of het herstel van de operatie afremt. Het subjectieve verhaal van de pijn, de onzekerheid, de angst, het wachten en de opluchting is niet van groot belang voor het medisch handelen bij een blindedarmontsteking. Deze redenatie kan ook gevolgd worden bij de behandeling van psychosen, depressies en angsten. Dat is de psychiatrie die ik geleerd heb in de eerste fase van mijn psychiatrische beroepsleven.

Ik vind deze benadering, waarin de patiënt object van zorg is, nog steeds juist wanneer het gaat om het behandelen van ziekte en crisis. De medisch-biologische psychiatrie maar ook sociaalpsychiatrische benaderingen scheppen voor mij een veilige afstand. Ik heb me daarin op mijn gemak gevoeld. Deze benadering vereist wel dat je de keuze moet maken om wat er aan de hand is op zijn minst óók te willen beschouwen als ziekte. Daarna stel je een diagnose. Zowel de keuze om de toestand te benoemen als ziekte, als het stellen van de diagnose doe je zo mogelijk samen met de cliënt, maar de objectieve biologische kennis heeft het laatste woord en de arts voert de regie.

Veranderde visie op ziekte en herstel
Ik ben veel terughoudender geworden in het benoemen van een toestand als ziekte. Het verschil met vroeger zit daarin dat dit tegenwoordig niet langer de enige benadering is. Toestanden die als ziekte beschouwd worden, kunnen heel vaak ook anders worden bekeken. Als uitingen van achterstelling of armoede. Als gevolgen van een moeilijke jeugd of een aangeboren onevenwichtigheid.