Het rapport Over de brug, het ambitieuze plan van aanpak voor betere behandeling, begeleiding en ondersteuning bij ernstige psychische aandoeningen in Nederland, verscheen in het najaar van 2014. Waarom zou je een boek willen wijden aan een rapport dat al meer dan tien jaar oud is? Dat moet wel een bijzonder document zijn geweest. Dat was het in bepaalde opzichten zeker. Ten eerste werden destijds de gepresenteerde visie en ambities in brede kring positief ontvangen.

Deze inleiding start met een verkenning van de bredere trends en thema’s in de samenleving en in de ggz, die op de achtergrond van Over de brug en de jaren erna een rol speelden. Daarna beschrijven we de kerninhoud van het rapport Over de brug: wat, hoe en waarom.

Het onderzoeksteam van het programma Zorg en participatie van het Trimbos-instituut schreef een bijdrage op basis van de data van het panel Psychisch Gezien. Wat kan er op grond van deze data (vanaf 2010) over de ontwikkeling van herstel bij mensen met ernstige psychische aandoeningen worden gezegd?

In deze bijdrage analyseren onderzoekers data van de jaarlijkse zorgmonitor van de GGZ instelling Altrecht over het algemeen en maatschappelijk functioneren van cliënten over de periode 2017 tot en met 2024 om na te gaan in hoeverre er sprake is van herstel. Kunnen we spreken van een succesvolle missie in de nasleep van het rapport Over de brug als het gaat om de ambitie van ‘een derde meer herstel’?

In columnvorm kijkt René Keet, lid van de projectgroep Plan van aanpak Over de brug, terug op het plan. De boodschap van toen vindt hij nog altijd actueel. In juni 2025 was ik aanwezig bij de WHO-bijeenkomst Mental Health in All Policies in Parijs. Vertegenwoordigers van overheden, professionals, ervaringsdeskundigen en beleidsmakers verzamelden zich rondom één centrale oproep: mentale gezondheid is niet alleen een kwestie van zorg, maar raakt álle domeinen van het leven – onderwijs, werk, wonen, rechtvaardigheid (WHO European team mental health, 2025).

Kenniscentrum Phrenos bracht als penvoerder van het rapport Over de brug (2014) werkgroep en experts samen. In deze bijdrage kijken medewerkers van Phrenos terug op vervolgacties na Over de brug. Ook reflecteren zij op wat er voor het veld en cliënten sindsdien veranderd is en op hoe Phrenos daar samen met anderen aan heeft bijgedragen. Wat is er vanuit het perspectief van Phrenos in de toekomst nodig om meer herstel te realiseren?

Een persoonlijke terugblik uit de beginjaren van het werk van de auteur als ervaringsdeskundige op landelijk niveau. Als ik terugkijk op Over de brug blijft me vooral bij dat ik natuurlijk had moeten zeggen ‘Ik voelde me een vreemde eend in de bijt’, toen ik me uitsprak over mijn deelname aan de commissie die het rapport schreef. Op het FACT-congres in 2015 zei ik echter dat ik me ‘een koekoeksjong in een nest hoogleraren voelde’.

Philippe Delespaul schreef als psycholoog en hoogleraar innovaties in de ggz mee aan Over de brug en was daar een van de voorvechters voor de verbreding van het herstelbegrip en meer verbinding met de wereld buiten de ‘silo’ van de ggz. Jaap van Weeghel was voorzitter van de projectgroep en Hans Kroon was op de achtergrond vanuit het Trimbos-instituut betrokken.

Een blik vanuit het perspectief van de gemeente en alle veranderingen in het sociaal domein vanaf 2015. In alle hectiek van ons werk zien we vaak pas achteraf de momenten die een kantelpunt vormen in ons denk- en handelingskader. Tien jaar geleden was er zo’n periode waarin veel veranderde.

Twee betrokkenen van het eerste uur reflecteren op het initiatief Herstel voor Iedereen, opgezet om gevolg te geven aan het appel van Over de brug om de zorg voor mensen met een ernstige psychische aandoening te verbeteren. Wat heeft het Actieplatform Herstel voor Iedereen bereikt, wat heeft deelnemers geïnspireerd en wat staat er nog te doen?

Een lid van de projectgroep verantwoordelijk voor het rapport Over de brug schrijft over de lange adem die je met elkaar moet hebben om je idealen waar te maken. 10.1 NETWERKZORG EEN ‘NO-BRAINER’? Over de brug was een ambitieus plan van aanpak, eigenlijk bedoeld om een inhaalslag te maken in de zorg voor mensen met ernstige psychische problemen.

Over de veranderde verhouding tussen de behandel-ggz en de maatschappelijk ggz waarin Over de brug volgens Louise Olij een rol in heeft gespeeld. 11.1 MARKERING VAN EEN OMSLAG IN EEN LANGE LIJN ‘Over de brug’ zie ik als onderdeel van een lange lijn van voortschrijdende inzichten en ontwikkelingen op gebied van de langdurige ggz. Die lijn begon voor mij al veel eerder, met het rapport Naar herstel en gelijkwaardig burgerschap van brancheorganisatie GGZ Nederland (red. nu De Nederlandse ggz) (GGZ Nederland, 2009), waar ik als projectleider bij betrokken was. Dat rapport markeerde een omslag in het denken van de gevestigde psychiatrie.

Bert Stavenuiter zat als directeur en vertegenwoordiger van Ypsilon, de vereniging van familieleden van mensen met psychische aandoeningen, in de projectgroep Over de brug. Hij blikt onder meer terug op de positie en de inbreng van naasten in de werkgroep en op hoe de visie van Over de brug de latere ontwikkelingen heeft beïnvloed.

In deze bijdrage een terugblik op het werk dat is verzet namens en door mensen met een psychische of psychosociale kwetsbaarheid en hun naasten in het kader van meer herstel in de opvolging van het rapport Over de brug. 13.1 ACHTERGROND In Over de brug werd onder meer aanbevolen om de oprichting van herstelacademies voor mensen uit de doelgroep en hun familieleden of naasten te bevorderen en hen een centrale rol in het regionale ondersteuningsnetwerk te geven.

De auteurs betogen tien jaar na de oproep van Over de brug dat er nog altijd veel werk aan de winkel is om de ambitie van ‘een derde meer herstel’ van mensen met ernstige psychische problematiek te realiseren. Twee voorbeelden laten zien hoe een moderne inrichting van de ggz in nauwe samenwerking met het sociaal domein daarbij kan helpen en welke strategische thema’s hierbij een rol spelen.

In deze bijdrage zien we hoe de uitgangspunten van Over de brug hun weg vonden in het project W in de Wijk in Amsterdam-Zuid, vanuit het perspectief van een betrokken wethouder. De politie had een verwarde persoon verwijderd uit mijn buurthuis in de Rijnstraat. Hij was stennis aan het schoppen en wilde niet weggaan. Het was 2014, ik was als bestuurder van stadsdeel Amsterdam-Zuid verantwoordelijk voor welzijn.

Hoe heeft het beschermd wonen in Nederland zich ontwikkeld sinds het rapport Over de brug? Wat waren innovaties, hoe zag de professionalisering en inhoudelijke verdieping van deze voorzieningen eruit en hoe heeft dit de rehabilitatie en het herstel van mensen met ernstige psychische aandoeningen beïnvloed?

Het rapport Over de brug benoemde de ontwikkeling van regionale herstelacademies (‘recovery colleges’) als een van de kernpunten om de ambitie van meer herstel en minder zorgbehoefte in 2025 te realiseren. Deze bijdrage beschrijft hoe het Enik Recovery College sinds de start in 2015 verging, mede aan de hand van een uitgebreid kwalitatief onderzoek dat sinds 2021 in cocreatie bij Enik wordt uitgevoerd. Het verhaal van Enik: van de eerste stappen via het heden naar de ambities voor de toekomst.

Het aantal zelfregie- en herstelorganisaties heeft de afgelopen tien jaar een vlucht genomen. Hellweg en Senhorst beschrijven elders in deze publicatie de (beleids-)ontwikkelingen die er aan vooraf gingen. In deze bijdrage op basis van ijfers en materiaal verzameld door de Nederlandse Vereniging voor Zelfregie en Herstel1 ligt de focus op die organisaties zelf. Hoeveel zijn er? Wat doen ze? Wie bereiken ze? Wat kosten ze en wat leveren ze op?

Een reflectie in de vorm van een column van een zorgbestuurder. Wat ogen zien ... wordt door de ziel bepaald. Een collega van mij bracht dit inzicht nog maar eens over het voetlicht toen we spraken over het integraal zorgakkoord akkoord (IZA; VWS, 2022), aangevuld met het Aanvullend Zorg en Welzijn Akkoord (AZWA; VWS, 2025). Ik dacht eraan toen mij gevraagd om een bijdrage in deze publicatie waarin wordt teruggekeken en gereflecteerd op het rapport Over de brug. Ik koos voor een column.

In deze bijdrage kijken we terug op de ontwikkeling van Peer-supported Open Dialogue (POD) en op hoe POD bij de uitgangspunten en ambities van Over de brug aansluit. We reflecteren op de mogelijkheden van POD om in de toekomst bij te dragen aan betere samenhang van zorg en betere afstemming tussen klinisch, maatschappelijk en persoonlijk herstel.

Terugkijkend op de afgelopen tien jaar proberen we de balans op te maken van de betekenis van Over de brug. We kijken naar wat er volgens de auteurs van voorafgaande hoofdstukken (hierna aangeduid als ‘auteurs’) en andere bronnen van de voorstellen in het rapport terecht is gekomen en wat daarbij een rol speelde. Vervolgens willen we op hoofdlijnen de thema’s aangeven die naar onze mening de komende jaren urgent zijn bij inspanningen om de gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke positie van mensen met ernstige psychische aandoeningen te verbeteren.

De recente berichtgeving over de Yes We Can Clinic in Hilvarenbeek, waar zorgen worden geuit over de behandeling van kwetsbare jongeren, legt een pijnlijk vraagstuk bloot: hoe goed sluiten behandelingen, waaronder traumabehandeling eigenlijk aan bij jongeren met complexe problematiek? De kliniek richt zich op jongeren met ernstige psychische klachten, zoals depressie, verslaving en trauma.

In de uitzending Kinderen die niemand wil van Zembla wordt een schrijnende realiteit zichtbaar: jongeren met complexe problematiek die nergens terecht kunnen. Ze worden van plek naar plek verplaatst of belanden in geïsoleerde noodoplossingen, zonder onderwijs, structuur of perspectief.

De nieuwe editie kunt u hier bestellen via GGZ Digitaal. Liever een los artikel lezen? Dat kan ook! Klik op de link van het artikel om meer te lezen. Wat zijn de perspectieven op herstelzorg?

Het herstel van mensen in de langdurige ggz blijft een uitdaging. Ondanks alle kennis blijft het zoeken naar werkzame sleutels. In dit Herstelcongres staan actuele en vernieuwende perspectieven centraal, zodat herstelondersteunende zorg verder kan worden versterkt.

Alie Weerman is al jarenlang voorvechter van de erkenning van ervaringskennis en actief in het opleiden van mensen tot ervaringsdeskundige.

Schizofrenie is een complexe psychische aandoening die invloed heeft op hoe iemand denkt, voelt en zich gedraagt. Omdat de symptomen per persoon sterk kunnen verschillen, is het soms lastig om de diagnose direct te stellen. Toch zijn er specifieke signalen die vaak voorkomen.

Recent is een overkoepelend onderzoek door de Toezicht Sociaal Domein samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd uitgevoerd over de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag. Hulpverleners en andere betrokkenen ervaren verschillende problemen in de zorg en ondersteuning aan mensen met verward of onbegrepen gedrag wanneer de veiligheid in het geding is. Het rapport bevat een belangrijke oproep aan de landelijke overheid om deze problemen te doorbreken.

Op 3 december 2025 is Jos Dröes op 79-jarige leeftijd overleden. Jos had al enige jaren ernstige gezondheidsproblemen. Met zijn overlijden verliezen we een markante collega en een sterke pleitbezorger van het herstel en de rehabilitatie van mensen met ernstige psychische problemen.

Kenniscentrum Phrenos lanceerde onlangs de nieuwe Werkkaart Herstel bij een psychose—een hulpmiddel dat zorg- en hulpverleners ondersteunt bij het vormgeven van herstelgericht werken. De kaart helpt om samen met cliënten te verkennen wat zij willen versterken, waar zij zelf stappen kunnen zetten en op welke domeinen ondersteuning nodig is.

Waarom, wat en hoe? 12-18/23 jr. Niet iedere jongere met complexe traumaklachten profiteert voldoende van reguliere behandelingen als exposure, EMDR en TFCBT (gaat om circa 30%). Voor deze groep, vaak belast met langdurige traumatisering en comorbide problematiek, wint intensieve traumabehandeling (ITB) terrein.

Wat zijn de perspectieven op herstelzorg? Het rapport Over de brug, kwam 10 jaar geleden met een plan van aanpak om de zorg (behandeling, begeleiding en ondersteuning) voor mensen met een ernstige psychische aandoening een grote stap vooruit te helpen. Het idee was een integrale, sector overstijgende benadering met plaats voor Herstelacademies. Waarvoor ggz en sociaal domein ‘over de brug moesten komen’ om in 2025 ‘een derde meer herstel’ (van identiteit, gezondheid en participatie) te realiseren.

Helaas is het zo dat mensen (jong en oud) met autisme ook last kunnen hebben van andere problemen. In dit middagsymposium gaan we daarom nader in op vier verschillende veel voorkomende problematieken bij autisme: ADHD, automutilatie, suïcide en psychose. Per problematiek wordt geput uit recent onderzoek.

Wereld Suïcide Preventie Dag (WSPD) vindt jaarlijks plaats op 10 september om aandacht te vragen voor suïcidepreventie. Een dag waarop we stilstaan bij de mensen die zijn overleden door suïcide, bij mensen die een poging hebben overleefd en bij iedereen die door suïcide is geraakt. In Nederland werkt 113 Zelfmoordpreventie samen met verschillende partners aan een week vol activiteiten en (media)aandacht in aanloop naar de WSPD.

Op 19 februari vond het afscheidscollege van lector Jean Pierre Wilken plaats. Het was een feestelijke middag met muziek, de afscheidsrede van Jean Pierre Wilken waarin hij het belang benadrukte om bestaande verbindingen te koesteren, verbroken verbindingen te herstellen, en nieuwe verbindingen te creëren. Om zo de wereld een stukje beter te maken.

Gezinsgerichte behandeling (Family Based Treatment, FBT) is een intensieve, evidence-based, effectieve behandeling voor jongeren en hun ouders en/of verzorgers met anorexia nervosa. Veel ouders beginnen onvoorbereid aan de zware opgave hun zieke kind weer gezond te maken. Maria Ganci schreef deze handleiding om ouders te ondersteunen, zodat ze zich beter kunnen inleven in wat anorexia doet met hun kind.

Nieuwsuur, Pointer (KRO-NCRV) en MIND gaven afgelopen weken allemaal aandacht aan het belangrijke thema verminderen van dwang in de (ook forensische en jeugd) ggz. Het aantal mensen en uren in separatie in de ggz is toegenomen. En dat niet alleen, het totale aantal toepassingen van dwang in de ggz neemt toe. Dwang en specifiek eenzame opsluiting, heeft veel impact op mensen. Het maakt cliënten vaak angstig, verward, boos, gefrustreerd en wanhopig. Mensen die dit meemaken, voelen zich onbegrepen, vernederd en in de steek gelaten.

Op 16 september is de zorgstandaard Leefstijl in de ggz gelanceerd. Leefstijl wordt een vast onderdeel van de behandeling in ggz. Hiermee zet de ggz-sector een grote stap vooruit: vanaf 2025 is het stimuleren van een gezonde leefstijl een vast onderdeel van iedere behandeling, zoals afgesproken in het Integraal Zorgakkoord (IZA). Leefstijl is heel belangrijk voor de mentale gezondheid. Het helpt niet alleen bij het voorkomen van psychische klachten, maar speelt ook een belangrijke rol bij herstel. De gedragsverandering die hiervoor nodig is, blijkt voor veel mensen een flinke uitdaging. Hoe begeleid je iemand naar een gezonde(re) leefstijl?

Het gebruiken van joints, pillen of andere drugs leidt bij sommige gebruikers tot aanhoudende klachten. Je voelt je dan anders dan normaal: je bent vager, afweziger (depersonalisatie en/of derealisatie) of angstiger. Ook oogruis zien of flashbacks beleven (HPPD) komen voor.