In deze bijdrage beschrijft de auteur en mede-projectleider het proces van de creatieve en inhoudelijke samenwerking tussen onderzoekers, ervaringsdeskundigen, tekenaar en scenarist, en de producten van dit participatief ontwerpproces.
Achtergrond
Ervaringsdeskundigen vormen een nieuwe, belangrijke beroepsgroep in de ggz. Deze bijdrage beschrijft het participatieve ontwerpproces van een stripverhaal over ervaringsdeskundigheid.1 Het doel was om voor een breed publiek – ook voor wie de ggz niet kent – op een toegankelijke manier inzichtelijk te maken hoe de beroepsgroep is ontstaan en wat het belang ervan is. De combinatie van woord en beeld maken strips geschikt om moeilijk te verwoorden ervaringen van ontwrichting en herstel weer te geven. In de periode van totstandkoming van het stripverhaal ontstonden andere ideeën die werden uitgewerkt, zoals een reizende expositie en een workshop (een arts-based dialoogsessie) om het gesprek over ervaringskennis te openen.
Ontwikkeling van ervaringsdeskundigheid
Binnen de ggz is een emancipatiebeweging zichtbaar waarin de ervaringskennis van cliënten steeds meer als gelijkwaardige bron van kennis wordt gezien. Een deel van die cliënten ontwikkelt zich tot professionele ervaringsdeskundige. In dit emancipatieproces neemt de zelfbepaling toe, wordt volwaardigheid erkend en weten mensen zich te bevrijden uit een situatie van onmacht. Het doorbreken van machtsverhoudingen leidt tot erkenning van en waardering voor ervaringskennis. Een nieuwe beroepsgroep ontstaat, die openlijk ervaringen deelt over ontwichting en herstel en zich sterk maakt om stigma en sociale uitsluiting tegen te gaan (Van Eijkelen, 2016; Verweij-Jonker, 1983).
Ontstaan van het project Beeldverhaal Ervaringsdeskundigen
Als ervaringsdeskundige ben ik mij sterk bewust van het onrecht en stigma dat cliënten in de ggz door de tijd heen hebben ondergaan en van de strijd die zij geleverd hebben om ervaringskennis als gelijkwaardige bron van kennis, en ervaringsdeskundigheid als eigenstandig beroep te positioneren. Vijf jaar geleden vertelde een uitgever mij dat strips bij uitstek het medium zijn om belangrijke kwesties aan de orde te stellen. Dat gaf mij het idee om een stripboek te gaan maken over het ontstaan en het belang van de beroepsgroep waar ik zo trots op ben. Het lectoraat GGZ en Samenleving van Hogeschool Windesheim nam het initiatief tot de projectgroep Beeldverhaal Ervaringsdeskundigen.
Striptekenaars Dick Matena en Peter de Wit werd gevraagd om een tekening te maken voor het pamflet Beeldverhaal Ervaringsdeskundigen: van onmondige patiënt naar gelijkwaardige collega, om anderen te enthousiasmeren (Groot & Weerman, 2019). De projectgroep had als missie om een breed publiek op de hoogte te brengen van het inspirerende en indrukwekkende verhaal van het emancipatieproces van de cliëntbeweging binnen de ggz, waaruit de beroepsgroep van ervaringsdeskundigen is voortgekomen. De wereld moest dit weten!
Ontwikkelingen in een emancipatieproces
Het doel van het project was om in een aansprekend stripverhaal zowel de rolverandering te laten zien van de individuele cliënt die zich ontwikkelt tot ervaringsdeskundige, als de emancipatoire ontwikkelingen in de tijd die hebben geleid tot het ontstaan en positionering van een beroepsdiscipline. Aan het begin van de emancipatie van patiënten in de psychiatrie staan de patiëntprotesten tegen de soms wrede en ongepaste behandelingen en onwenselijke leefomstandigheden in de inrichtingen in de 19e eeuw, zoals dat in 1892 onder leiding van Johanna Stuten-te Gempt (Canon Sociaal Werk). In de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw leidde de beweging van de antipsychiatrie tot meer aandacht voor en verzet tegen misstanden. Er was kritiek op onder meer de hospitaliserende werking van inrichtingen en op het heersende medisch model. Het protest tegen het gebrek aan mogelijkheden tot zelfontplooiing van de cliënt groeide en de oproep om de mens achter de stoornis te zien kreeg steeds meer bijval (Blok, 2004). In 1971 werd de Cliëntenbond opgericht die zich met acties inzette voor de belangen van cliënten en voor veranderingen in de ggz. Binnen zorgorganisaties werden patiëntenraden opgericht om de positie van patiënten te verbeteren. Dit kreeg in de jaren daarna langzaam maar zeker verder vorm (Hunsche, 2008).
Lees dit artikel verder via deze pagina. Nog geen abonnee? Klik dan hier.
