ACHTERGROND
Zelfregie- en herstelorganisaties zijn ontstaan vanuit de cliëntenbeweging in de ggz en/of door onvrede met het reguliere ggz-aanbod. In de tien jaar na de eerste erkenning van het belang van herstelacademies in Over de brug zijn ze enorm gegroeid in aantal mede doordat diverse partijen in het integraal zorgakkoord (IZA; VWS, 2022) tekenden voor een ‘een landelijk dekkend netwerk van laagdrempelige steunpunten (LSP), zoals zelfregie- en herstelcentra’. Naar schatting zijn er 120 zelfregie- en herstelorganisaties (zho’s) met 300-350 locaties door heel Nederland. Ook zijn er enkele online zho’s. Zij voldoen alle in meer of mindere mate aan de kenmerken van laagdrempelige steunpunten volgens het IZA.

KENMERKEN VAN LAAGDREMPELIGE STEUNPUNTEN
• Laagdrempelig en toegankelijk, in het bijzonder voor mensen met EPA;
• Een goed klimaat voor herstelprocessen, leren en ontwikkeling;
• Cocreatie en gezamenlijk eigenaarschap (halen én brengen), dus:
• Geen vaststaande rollen van hulpvragers en hulpverleners;
• Geboden steun op geleide van de behoeften van de mensen en;
• ‘Wat past’, zonder protocollen, maar vanuit onderlinge steun, zelfhulp en cocreatie;
• Wederkerigheid en gelijkwaardigheid, op basis van wederzijds begrip, (h)erkenning;
• Opbouw en toepassing van ervaringskennis;
• Ervaringsdeskundigen zijn in the lead;
• Samenwerking met ketenpartners, gemakkelijke afstemming of koppeling met andere hulp.

Feiten en cijfers
Van de genoemde 120 zho’s zijn er medio 2025 55 lid van de NVZH (via de QR-code) met in totaal zo’n 210 locaties. Er liepen op dat moment vijf aanvragen voor (aspirant-)lidmaatschap van de NVZH. Criteria voor lidmaatschap zijn de hiervoor genoemde kenmerken. Daarnaast gelden als criteria dat de organisatie autonoom is qua uitvoering van diensten en dat er sprake is van een eigen beleids- en budgetverantwoordelijkheid. NVZH-leden committeren zich expliciet aan de gestelde criteria. Dit wordt inmiddels ook wel als kwaliteitskeurmerk gezien.
Zho’s vormen een zeer gevarieerd gezelschap, van eenpitters tot organisaties met meer dan 50 betaalde medewerkers. Naar schatting werken er in totaal zo’n 1.000 betaalde krachten (ca. 700 fte) en een veelvoud aan vrijwilligers. Tweederde van de organisaties is ontstaan als onafhankelijk initiatief en een derde is ontstaan vanuit een reguliere ggz-organisatie.

De zelfregie- en herstelinitiatieven zijn makkelijk toegankelijk voor iedereen. Tachtig procent van de initiatieven bereikt een brede groep van inwoners met psychische en/of psychosociale kwetsbaarheden (en hun naasten). Twintig procent van de initiatieven bereikt een specifieke groep zoals mensen met ernstige eetproblemen (en naasten), jongeren, ouders, naasten, mensen met een migratieachtergrond et cetera (NVZH, 2025).

Lees het artikel via deze pagina. Nog geen abonnee? Klik dan hier.