16.1 ACHTERGROND: HERSTELGERICHT WERKEN
In de Nederlandse ggz is herstelgericht werken de afgelopen decennia uitgegroeid tot het fundament van de zorg voor mensen met een ernstige psychische aandoening (EPA). Het houdt in het ondersteunen van mensen bij het vormgeven van een betekenisvol leven, vaak ondanks blijvende beperkingen. Ook Over de brug nam herstel als uitgangspunt, begrepen als een proces dat zich afspeelt op vier met elkaar verweven dimensies: persoonlijk, functioneel, maatschappelijk en klinisch herstel. Deze dimensies beïnvloeden elkaar voortdurend en vragen om een integrale, holistische benadering van de persoon in relatie tot diens sociale en fysieke omgeving. Goede zorg diende hierbij aan te sluiten, ook in ‘het nieuwe zorglandschap en een ander speelveld’ dat vanaf 2015 ontstond. De organisatie van zorg (behandeling, begeleiding, ondersteuning) zou over (veranderende) wettelijke kaders en bekostigingsstructuren heen vorm moet krijgen.
Residentiële voorzieningen in het zorglandschap
Binnen dit zorglandschap spelen verblijfsvoorzieningen, zoals beschermende woonvormen, een belangrijke rol. Ze zijn early adapters van de herstelbeweging en de innovatieve ideeën die daaruit voort vloeien (Over de brug). Ze creëren enerzijds voorwaarden die herstel op al deze dimensies integraal kunnen bevorderen. Anderzijds kunnen ze ook een drempel opwerpen naarmate het herstelproces van de cliënt zich steeds meer beweegt buiten de ggz. Het uitgangspunt in de huidige ggz is dat begeleiding en behandeling idealiter plaatsvinden in de eigen leefomgeving van de cliënt. Voor mensen met een ernstige psychische kwetsbaarheid met een beperkt of overbelast netwerk die (nog) moeite hebben met zelfstandig functioneren is dit echter vaak niet haalbaar. Beschermende woonvormen bieden dan een alternatief als een veilige, gestructureerde omgeving midden in de samenleving.
Spanning tussen bescherming en bevordering van autonomie
De geboden veiligheid en ondersteuning zijn essentieel, maar tegelijk kan de geborgenheid van de woonvorm de ontwikkeling van eigen regie, relationele autonomie en het zetten van stappen richting zelfstandigheid belemmeren. Koopmans et al. (2024) wijzen in hun visie op beschermd wonen en herstel op deze spanning tussen bescherming en bevordering van autonomie. Bovendien kan deze omgeving het zelfbeeld en de identiteit van haar bewoners ondermijnen (Van der Meer et al., 2021).
Vanwege deze inherente dualiteit is het van belang om de inhoudelijke en fysieke randvoorwaarden van verblijfsvoorzieningen kritisch te bezien. Alleen dan kunnen ze daadwerkelijk bijdragen aan herstel en aan de mate waarin een zorgvrager eigenaarschap heeft en ervaart over het eigen leven en de eigen sociale omgeving. De introductie van de landelijke ART-zorgstandaard in 2016 (Van Mierlo et al., 2016) met concrete handvatten voor herstelgericht werken in de langdurige ggz heeft hieraan een belangrijke impuls gegeven, net als het rapport van de commissie-Dannenberg (VNG, 2015).
Lees het artikel via deze pagina. Nog geen abonnee? Klik dan hier.
