Van mensen met psychische aandoeningen en psychosociale beperkingen

Participatie en herstel

Nr. 4
December 2021

Dertig jaar geleden startte een groep betrokken, jonge vernieuwers een tijdschrift. Het roer moest om. Er moest meer aandacht komen voor de mens achter de psychische problematiek. Het moest in de kliniek niet alleen om medicatie en behandeling gaan met dagbesteding op het ggz-terrein. En vooral moest er meer ruimte komen voor de normale dingen in het leven: zelf boodschappen doen, koken, vrienden ontvangen, nadenken over je wensen in het leven
Jean Pierre Wilken was bij het ontstaan van het tijdschrift betrokken. Hij is lector Participatie, Zorg en Ondersteuning bij Hogeschool Utrecht en heeft vele publicaties op zijn naam staan op het gebied van ggz, rehabilitatie en herstel. Jean Pierre blikt in deze bijdrage terug op de geschiedenis van het blad en de veranderingen die de afgelopen decennia plaatsvonden. Hij gaat in op de kloof tussen kennis en praktijk en houdt een pleidooi voor een geïntegreerde herstelbenadering
Ter gelegenheid van het 6e lustrum van dit tijdschrift werd in juni 2021 een ronde tafel georganiseerd onder leiding van Alie Weerman met Rosalie Metze als secondant, rond de vraag wat de cliënt met 30 jaar rehabilitatie- en hersteldenken opgeschoten is, als we naar de huidige stand van zaken kijken. Vijf personen werden op grond van hun expertise en/of rol in het tijdschrift uitgenodigd om met elkaar in gesprek te gaan over drie thema’s: 1. Stigma en inclusie; 2. Rehabilitatie en herstelondersteunende zorg; en 3. Professionalisering en ervaringsdeskundigheid. De neerslag van de discussie is vervat in dit artikel. Elders in het blad vind je de reacties en reflecties erop van enkele andere mensen in het veld.
'Laten we een verhalenwedstrijd organiseren in het komende lustrumjaar. We vragen de lezers om een eigen ikje, ontroerend anekdote, een fijn kort verhaal of een persoonlijke reflectie op rehabilitatie, herstel en participatie, de belangrijke rode draden door de jaren dat dit vakblad (inclusief de voorgangers Passage en Rehabilitatie en Herstel) heeft bestaan.'
In dit essay ter gelegenheid van het lustrumnummer verkent de auteur enkele lijnen van de nieuwste geschiedenis van de ggz-cliëntenbeweging sinds 2000: ervaringsdeskundigheid, de invloed van cliëntenraden ‘binnen de muren’, Mind als netwerkorganisatie, veelbelovende ontwikkelingen in de peer support en de invloed van nieuwe kritische stemmen op het denken over psychisch lijden en medische diagnoses, stemmen die ervoor zorgen dat het strijdbare geluid gehoord blijft.
In deze bijdrage presenteert de auteur een andere kijk op herstel. Zijn kijk op herstel vergt, dat we bij psychische problemen vragen naar hoe een natuurlijk, ingebouwd spontaan herstelmechanisme ontregeld is geraakt om de weg naar herstel te vinden. Herstelgericht werken is dan: het (opnieuw) reguleren van dat mechanisme.
Begrijpelijkerwijs kon het aantal genodigden aan de ronde tafel niet heel groot zijn. Daarom werden ook andere experts en ervaringsdeskundigen uit het veld uitgenodigd om in elk geval een reactie, reflectie of commentaar op het verslag of een thema te geven. De redactie heeft ze in deze bijdrage gebundeld.
Psychische problematiek en passiviteit gaan vaak samen. Geïnspireerd door Spinoza’s ‘Ethica’ wordt in dit essay gesteld dat psychische problematiek een vorm van passiviteit is. Het doorbreken ervan vraagt niet alleen aandacht voor de innerlijke worstelingen van personen, maar ook voor de systemen, maatschappelijke en economische structuren die mensen passief maken. Organisaties zoals sociale diensten zien vaak wel de problematiek van passiviteit maar hebben moeite om hun eigen rol hierin te erkennen. In zekere zin is het nodig dat ‘onze systemen in herstel gaan’. Dit proces kunnen we niet van boven af sturen, maar als we willen, zouden we het samen kunnen aangaan. Dit essay wil hiertoe een aanzet geven
Op 9 september 2021 vond in stadion Galgewaard van FC Utrecht het symposium plaats ter gelegenheid van het afscheid van Jaap van Weeghel als directeur Wetenschap van Kenniscentrum Phrenos. In een geanimeerde en druk bezochte bijeenkomst werd in stijl afscheid genomen van een vooraanstaande en betrokken onderzoeker en hoogleraar op het gebied van de rehabilitatie en het herstel van mensen met ernstige psychische aandoeningen. Overigens blijft Jaap van Weeghel als adviseur aan Phrenos verbonden en zet hij ook zijn onderzoekswerk nog voort.
Een oude videoband uit het archief van het Inloophuis Psychiatrie Leiden werd onlangs gedigitaliseerd. Deze film werd gemaakt in 1994 ter gelegenheid van tien jaar Inloophuis Psychiatrie en blikt o.a. aan de hand van interviews met een vrijwilliger, een oud-inloper/vrijwilliger, een oud-bestuurslid en een oud-coördinator terug op de start van het Leidse Inloophuis Psychiatrie. Daarmee maakt de film ons deelgenoot van het gedachtegoed uit de tijd van de oprichting van het Inloophuis: de democratische psychiatrie.
Signaleringen van Engelstalige tijdschriftartikelen onder redactie van Jaap van Weeghel (selectie) en Toine Ketelaars (samenvattingen). Zie ook www. kenniscentrumphrenos.nl/publicaties/signaleringen.

Volg PenH ook via de Linkedingroep Rehabilitatie, Herstel en Participatie! en neem deel aan discussies of plaats zelf berichten.

NIEUW | Ruimte maken voor herstel’Hoe ben jij als psychiater terecht gekomen bij de herstelbeweging?’ In dit boek geeft Jos Dröes zijn persoonlijke antwoord op deze vraag. Dat antwoord is een verhaal waarin hij de lezer meeneemt naar zijn studietijd, naar het werken als psychiater in de langdurende zorg op Endegeest eind jaren ‘70, naar Beschut Wonen en het hospitaliseringsyndroom in de jaren ‘80 en later naar Bavo Europoort in Rotterdam. Uiteindelijk vindt Dröes zijn roeping bij de rehabilitatiebeweging en in de opkomst van de herstelbeweging.
Lustrumnummer Participatie en herstel: 30 jaar focus op rehabilitatie, participatie en herstelDe 30 jaar dat het tijdschrift voor Participatie en Herstel inclusief zijn voorgangers nu bestaat, beslaat een periode van omslag in het denken over wat psychiatrische rehabilitatie eigenlijk is: het ondersteunen van het herstel in alle dimensies: klinisch, persoonlijk en maatschappelijk. Herstel ondersteunen in de zorg betekent aandacht hebben voor empowerment, destigmatisering en verbinding, en ruimte bieden aan ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Nadrukkelijk wordt ook naar de omgeving van de cliënt gekeken als belangrijke bron van herstel.
Vacature Beleidsadviseur ParticipatiewetBen jij de ervaren beleidsadviseur met bijbehorende competenties die wij zoeken? Lees de gehele vacaturetekst en reageer vandaag nog!
In Spirit | Inspiraties voor zingeving, begeleiding en coachingIn Spirit is voor iedereen die op zoek is naar zingeving, inzicht, liefde, hoop, stilte en reflectie. In inspirerende verhalen en bespiegelingen over het leven wordt de lezer weggedragen uit de dagelijkse gedachten en teruggebracht naar het diepere zelf, de levenskern, het eigen zijn. De natuur speelt hierbij een belangrijke rol. Als levendige kracht, metafoor en opening naar bewustwording.
Heinz Mölders (Multiloog) overledenVrij onverwacht is de ontwikkelaar van de Multiloog-bijeenkomsten Heinz Mölders (1947) in Amsterdam overleden. Vanuit zijn INCA Projectbureau Amsterdam werden sinds 1997 multiloog bijeenkomsten georganiseerd waarbij de deelnemers vanuit hun verschillende achtergronden ervaringen met psychisch lijden (zoals angsten, fobieën, psychosen, depressies) uitwisselen.
In gesprek met het KaasmonsterMensen die stemmen horen en 'psychose-gevoelig' zijn kunnen effectief behandeld worden met Voice Dialogue. Voice Dialogue is onlangs in de GGZ Standaarden als effectieve methode opgenomen onder de Generieke Module 'Stemmen Horen'.
Psychische hulp en je zorgverzekeringOp het moment dat je er zelf niet meer uitkomt, kan je terecht binnen de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Je zorgverzekering vergoedt deze behandelingen. Wel onder bepaalde voorwaarden. Ten eerste heb je een verwijzing nodig van je huisarts én moet er een diagnose gesteld volgens de DSM-5. Maar hoe werkt dit verder? En met welke klachten kun je terecht binnen de GGZ?
De ambities zijn er. We zijn op weg naar een inclusieve samenleving. Hierin moet iedereen op zijn plek zijn, dus ook mensen met langdurende en ontwrichtende psychische problematiek. In het congres wordt ingegaan op:
Wereld Alzheimer Dag |  'De vele gezichten van dementie'Het is vandaag Wereld Alzheimer Dag. Het thema is dit jaar 'De vele gezichten van dementie'. De meeste mensen met dementie hebben de ziekte van Alzheimer. Maar er zijn meer vormen, zoals vasculaire dementie. Bij deze vorm van dementie zijn de bloedvaatjes in de hersenen stuk. De hersencellen krijgen daardoor te weinig voedingsstoffen en zuurstof. Lewy Body dementie bestaat ook. Hierbij staan niet alleen nachtmerries, wanen en hallucinaties op de voorgrond, maar ook parkinsonisme: stijfheid en trillingen (tremoren). In dit bericht boekentips die je kunnen helpen wanneer iemand in je omgeving (zowel privé als werk) dementie heeft.
Zelfdoding in Nederland: een overzicht vanaf 1950Sinds 2018 besloten jaarlijks tussen de 1800 en 1900 mensen een einde te maken aan hun leven. Dat komt neer op ongeveer 5 zelfdodingen per dag. De maatschappelijke betekenis van zelfdoding is enorm. Het betreft immers sterfgevallen die (mogelijk) vermijdbaar zijn en die soms al op jonge leeftijd plaatsvinden.
Social run voor inclusieStichting Socialrun organiseert van maandag 13 t/m zondag 19 september de tweede Inclusieweek. Een week vol letterlijke en figuurlijke beweging om aandacht te vragen voor de positie van mensen met psychische kwetsbaarheden in de maatschappij.
Don Linszen overledenEen treurig bericht: Psychiater Don Linszen is op 13 juni jl. onverwacht overleden aan een hartstilstand.
Kleine gids SRH | Steunend Relationeel Handelen 4e herziene druk, 2021Steunend Relationeel Handelen (SRH) is een door professionals in de ggz, de maatschappelijke opvang, het welzijnswerk en sociale teams veelgebruikte methodiek om mensen te ondersteunen bij herstel van autonomie, zelfredzaamheid en participatie.